X
تبلیغات
موضوعات نوین - تاثیر تغییرات قیمت نفت در بازده بازار سهام بر اساس مشاهدات کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس (GCC)
مطالب اقتصادی و علمی

نفت یکی از منابع انرژی است که به صورت گسترده ایی در سطح جهان مورد بهره برداری و استفاده قرار می گیرد. در بسیاری از بررسی ها از تغییرات قیمتی نفت به عنوان عامل خارجی ایجاد کننده شوک در اقتصاد یاد شده است Hamilton (1983); Hamilton (2003); and Kilian (2008a, b))) که تاثیر فراوانی در تولید کل یک کشور می گذارد.( (Mork (1994)) و بر این اساس توجه محققین حوزه اقتصاد را بویژه در بررسی اثر شوک های ناشی از قیمت نفت بر متغییر های کلان اقتصادی همچون تورم، نرخ رشد، چرخه های اقتصاد و نرخ برابری دلار به خود جلب کرده است. این تاثیرات تنها ویژه کشورهای تولید کننده نفت نبوده و جنبه جهانی به خود می بیند.

در سالهای اخیر افزایش جهانی بهای نفت توجه فراوانی را به خود معطوف نموده و شواهد جسته  و گریخته ایی از حساسیت بازارهای مالی به شوک های ناشی از تغییر بهای نفت در رسانه ها منتشر شده است برای مثال مجله معتبر فایننشال تایمز در 21 آگوست 2006 از کاهش ارزش بازار سهام آمریکا در نتیجه ی افزایش بهای جهانی نفت ناشی از ریسک های ژئوپولتیک در خاورمیانه گزارش می دهد. همین مجله در 12 اکتبر 2006 از افزایش شدید قیمت سهام در بازارهای مالی بواسطه کاهش بهای نفت خام خبر می دهد. مجله ی معتبر دیگر والستریت ژورنال در 2 می 2007 نوشت : کاهش شدید بهای نفت خام به افزایش بهای سهام ها در بازارهای مالی کمک کرده است.

تا قبل از افزایش تاریخی بهای نفت در سال 2008 و بحران وام های بی پشتوانه مطبوعات مالی در آمریکا و اروپا به صورت مداوم تغییرات قیمت بازار سهام را به تغییرات قیمت نفت نسبت می دادند. اگرچه بسیاری از پژوهش ها به بررسی تاثیر بهای جهانی نفت خام بر قیمت سهام بازارهای مالی در کشورهای توسعه یافته متمرکز شده مطالعات کمی به بررسی این تاثیرات در بازارهای نوظهور پرداخته است. حتی در کشورهای توسعه یافته تاثیر شوک قیمتی در بهای نفت روی بازده سهام گروه های صنعت در بازارهای مالی خیلی بررسی نشده است.

اهمیت این بررسی در آن است که کشور ما ایران هم به نوبه خود یکی از تولید کنندگان نفت حوزه خلیج فارس به شمار می رود و می توان به نتایج این بررسی که در کشورهای عضو همکاری خلیج فارس به عمل آمده در داخل کشور هم اتکا نمود.

بررسی تاثیر قیمت نفت بر کشورهای عضو همکاری و گروه های صنعت موجود در این بازارها از چند جنبه حائز اهمیت می باشد. نخست آنکه بازار سهام این کشورها تفاوت عمده ایی با بازارهای سهام در کشورهای توسعه یافته و نوظهوردارد چرا که این بازارها به واسطه ی سطح کارایی و آزادسازی بازار به صورت چشمگیری مستقل از بازارهای مالی کشورهای توسعه یافته و کشورهای منطقه اند. (شبیه این امر در بازار مالی کشورمان هم مشهود می باشد) (رجوع شود به ( (Yu and Hasan (2008

در نتیجه سرمایه گذاران بین الملل به این کشورها به عنوان یکی از گزینه های توزیع ریسک سرمایه گذاری می نگرند.

ثانیا چون این کشورها از تولید کنندگان عمده نفت به شمار می آیند بازارهای مالی اشان محتملا تحت تاثیر نوسانات قیمت نفت قرار می گیرد. با توجه به وابستگی زیاد کشور ما ایران هم به درآمدهای نفتی و باز توزیع این درآمد در بخش های مختلف صنعت و سیستم بانکی کشور نتایج این بررسی برای سرمایه گذاران در بورس اوراق بهادار کشور هم می تواند مفید واقع گردد.

ثالثا بازارهای مالی کشورهای عضو همکاری به تحولات سیاسی منطقه ایی حساس اند.

در آخر درک رابطه بین تغییرات قیمت و بازده سهام در کشورهای عضو همکاری خلیج فارس می تواند رهنمونی برای مدیران پورتفو و دیگر سرمایه گذاران باشد.

میزان تاثیرات بسته به نوع شرکت فعال در بورس می تواند مثبت یا منفی باشد بدین معنی که اگر شرکت مصرف کننده انرژی باشد افزایش قیمت نفت تاثیر منفی روی بازدهی این شرکت خواهد داشت. آنچه که در این مقال بدان پرداخته شده تاثیر افزایش یا کاهش قیمت نفت در بعد کلان روی شاخص عمده بازار می باشد و شرکتی خاص مد نظر نمی باشد. بررسی ها نشان می دهد که این تاثیرات عموما به جریان نقدی انتظاری بر می گردد که به شرکتها وارد یا از شرکتها خارج می شود به عبارت دیگر از دید کلان باید دید که کشوری که دارای بازار سهام است تولید کننده یا مصرف کننده ی صرف نفت به شمار می رود. برای مثال طی دهه ی اخیر افزایش قیمت نفت و گاز باعث افزایش قیمت سهام شرکتهای فعال در این حوزه شده است و افزایش بیشتر قیمت نفت می تواند به افزایش جریان مالی به شرکتهای این حوزه گردد. در مقابل کاهش قیمت نفت باعث ایجاد انتظار کاهش جریان مالی در آینده گردد. از طرفی افزایش بهای نفت باعث بازنگری وتخصیص مجدد منابع انرژی می گردد و این به پیچیدگی بررسی می افزاید. در ادامه خلاصه ایی از شاخص های مالی این کشورها را برای سال 2009 در جدول زیر مشاهده می کنیم:

کشور

تعداد شرکت های حاضر در بازار

ارزش بازار(میلیارد دلار)

تعداد روزهای معامله

P/E

بحرین

49

16.978

241

7.4

کویت

204

117.557

242

-

قطر

43

92.281

247

-

عمان

122

24.053

229

10.6

عربستان سعودی

135

328.101

238

17.1

امارات

ابوظبی

66

90.538

245

9.9

دوبی

66

66.468

248

16.3

مجموع

685

735.976

1690

-

منبع : Arab Monetary Fund (AMF). 2009. 3Q, No.59.

عربستان سعودی، بحرین، قطر، کویت، عمان و امارات متحده عربی کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس می باشند که از این میان به جز دو کشور بحرین و عمان بقیه این کشورها عضو سازمان کشورهای صادر کننده نفت (اپک) هستند. این شش کشور به تنهایی 47 % از 1019 میلیون بشکه نفت موجود و به اثبات رسیده ی ذخایر دنیا را دارا می باشند که بخش عمده ی درآمدهای ارزی، منابع-مصارف بودجه های دولتی این کشورها را شامل می شود. لذا از دید کلان تاثیر افزایش بهای نفت در کل اقتصاد این کشورها کاملا مشهود می باشد اما آنچه هنوز به درستی شناخته نشده است تاثیر تغییرات قیمت نفت روی حرکت قیمت سهام های موجود در بازار سهام این کشورها می باشد که برآنیم در این مجال بان بپردازیم.

حوزه تحقیقات انجام گرفته رابطه مثبت و قوی ایی را بین تغییرات قیمت نفت و بازده بازار سهام نشان می دهد. گروه های صنعت مورد بررسی شامل بانک های تجاری، هتل ها و توریسم، صنعت، بیمه، گروه های سرمایه گذاری و خدمات وابسته به صنعت بوده و برای شاخص قیمت نفت  ارزش هر بشکه نفت وست تگزاس اینترمیدیت و بر اساس دلار آمریکا برای هر بشکه نفت لحاظ گردیده است.  این نتایج نشان می دهد که کاهش قیمت نفت عموما باعث کاهش بازدهی سهام در شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس می شود. در مقابل افزایش قیمت نفت روی بازده سهام دو کشور عربستان و امارات متحده عربی بسیار مشهود تر از افزایش بازده باقی کشورهای این حوزه است. تحقیقات بیشتر در این حوزه نشان می دهد که تغییرات قیمت نفت عموما روی بازار سهام کویت تاثیر چندانی نداشته است. علاوه براین در مورد گروههای صنعت از صنعتی به صنعت دیگر و از کشوری به کشور دیگر نتایج متغیر بوده است. نمودار شکل 1 رابطه ی افزایش قیمت نفت و شاخص بازارهای این کشورها را در فاصله زمانی ژوئن 2005 الی دسامبر 2009به نمایش می گذارد. در این بازه ی تاریخی شاهد نوسان بهای نفت از 30 تا 145 دلار در هر بشکه می باشیم. همانگونه که از نمودار مشخص است شاخص های بازار این کشورها با افزایش قیمت نفت افزایش و با کاهش بهای نفت کاهش یافته است.

نمودار شکل 1 – داده های از در فاصله زمانی ژوئن 2005 الی دسامبر 2009

 

دیگر نتایج نشان می دهد واکنش بازده بازار سهام  بسته به جهش تقاضا در بخش های مصرف کننده دارد. می توان گفت که در مجموع الگوی میزان واکنش صنعت، به این انتظار برمی گردد که افزایش قیمت نفت به افزایش سطح تقاضا در محصولات صنعتی و خدمات در کشورهای صادرکننده ی نفت علی رغم افزایش هزینه ها می انجامد.

افزایش درآمدهای نفتی به طور کلی دست کشورهای تولید کننده نفت را برای انجام تغییرات اقتصادی و تخصیص بودجه به بخش های مختلف اقتصادی و صنعتی باز می گذارد و بر این اساس می توان نتیجه گرفت از آنجا که بورس هر کشوری ویترینی از اقتصاد آن کشور می باشد با توجه به تاثیر پذیری این شرکتها از بودجه های دولتی و پروژه های محول شده از سوی دولت، سطح ارائه خدمات افزایش یافته و به سود دهی بیشتر این شرکتها ختم خواهد شد. افزایش پروژه های عمرانی، راه سازی، مسکن و... همه و همه به سودآوری شرکتهای موجود در بازار سرمایه کمک می نماید و رشد شاخص را می توان انتظار داشت.

مرجع اصلی:

Oil price movements and stock market returns: Evidence from Gulf Cooperation Council (GCC) countries

Sunil K. Mohanty a,, Mohan Nandha b,

Abdullah Q. Turkistani c, Muhammed Y. Alaitani c

a Department of Finance, Opus College of Business, University of St. Thomas, Minneapolis, MN 55403, USA

b Department of Accounting and Finance, Monash University, Melbourne, Australia

c Islamic Economic Research Center, King Abdulaziz University, Jeddah, Saudi Arabia                          (Global Finance Journal© 2011 Elsevier Inc)

دیگر مراجع:

Aleisa, E., Dibooglu, S., & Hammoudeh, D. (2003). Relationships among U.S. oil prices and oil industry equity indices. International

Review of Economics and Finance, 15, 1–29.

Basher, S. A., & Sadorsky, P. (2006). Oil price risk and emerging stock markets. Global Finance Journal, 17, 224–251.

Bekaert, G., & Harvey, C. R. (2002). Research in emerging markets finance: Looking to the future. Emerging Markets Review, 3, 429–448.

Bley, J., & Chen, K. H. (2006). Gulf Cooperation Council (GCC) stock markets: The dawn of a new era. Global Finance Journal, 17, 75–91.

Bruner, R. F., Conroy, R. M., Estrada, J., Kritzman, M., & Li, W. (2002). Valuation in emerging markets. Emerging Markets Review, 3,

310–324.

Chen, N. F., Roll, R., & Ross, S. A. (1986). Economic forces and the stock market. Journal of Business, 59, 383–403.

Cochrane, J. H. (2005). Asset pricing. Princeton: Princeton University Press.

Cologni, A., & Manera, M. (2008). Oil price, inflation and interest rates in a structural cointegrated VAR model for the G-7 countries.

Energy Economics, 30, 856–888.

Driesprong, G., Jacobsen, B., & Maat, B. (2008). Striking oil: Another puzzle? Journal of Financial Economics, 89, 307–327.

El Sharif, I., Brown, D., Burton, B., Nixon, B., & Russell, A. (2005). Evidence on the nature and extent of the relationship between oil

prices and equity values in the UK. Energy Economics, 27, 819–830.

Faff, R., & Brailsford, T. (1999). Oil price risk and the Australian stock market. Journal of Energy Finance & Development, 4, 69–87.

Fama, E. F., & French, K. R. (1993). Common risk factors in the returns on stocks and bonds. Journal of Financial Economics, 33, 3–56.

Fiebig, G. (2001). Seemingly unrelated regression. A Companion to Theoretical Econometrics (pp. 101–121). : Blackwell Publishers.

54 S.K. Mohanty et al. / Global Finance Journal 22 (2011) 42–55

Hamao, Y. (1989). An empirical examination of the arbitrage pricing theory: Using Japanese data. Japan and the World Economy, 1,

45–61.

Hamilton, J. D. (1983). Oil and macro-economy since World War II. Journal of Political Economy, 91, 228–248.

Hamilton, J. D. (1996). This is what happened to the oil price-macroeconomy relationship. Journal of Monetary Economics, 38,

215–220.

Hamilton, J. D. (2003). What is an oil shock? Journal of Econometrics, 113, 363–398.

Hamilton, J. D., & Herrera, A. M. (2004). Oil shocks and aggregate macroeconomic behavior: The role of monetary policy. Journal of

Money, Credit and Banking, 36, 751–782.

Hammoudeh, S., & Aleisa, E. (2004). Dynamic relationship among GCC stock markets and NYMEX oil futures. Contemporary Economic

Policy, 22, 250–269.

Hammoudeh, S., & Choi, K. (2006). Behavior of GCC stock markets and impacts of US oil and financial markets. Research in

International Business and Finance, 20, 22–44.

Hammoudeh, S., & Li, H. (2005). Oil sensitivity and systematic risk in oil-sensitive stock indices. Journal of Economics and Business, 57,

1–21.

Huang, R., Masulis, R., & Stoll, H. (1996). Energy, shocks and financial market. Journal of Futures Markets, 16, 1–27.

Jimenez-Rodriguez, R., & Sanchez, M. (2005). Oil price shocks and the real GDP growth: Empirical evidence for some OECD countries.

Applied Economics, 37(2), 201–228.

Jones, C., & Kaul, G. (1996). Oil and the stock markets. Journal of Finance, 51, 463–491.

Kaneko, T., & Lee, B. S. (1995). Relative importance of economic factors in the U.S. and Japanese stock markets. Journal of the Japanese

and International Economies, 9, 290–307.

Kilian, L. (2008a). The economic effects of energy price shocks. Journal of Economic Literature, 46, 871–1009.

Kilian, L. (2009). Not all oil price shocks are alike: Disentangling demand and supply shocks in the crude oil market. American

Economic Review, 99, 1053–1069.

Kilian, L. (2008b). Exogenous oil supply shocks: How big are they and how much do they matter for the U.S. economy? Review of

Economics and Statistics, 90, 216–240.

Kilian, L., & Park, C. (2009). The impact of oil prices shocks and the U.S. stock market. International Economic Review, 50, 1267–1287.

Lee, K., & Ni, S. (2002). On the dynamic effects of oil price shocks: A study using Industry Level Data. Journal of Monetary Economics, 49,

823–852.

Lee, K., Ni, S., & Ratti, R. A. (1995). Oil shocks and the macroeconomy: The role of price variability. Energy Journal, 16, 39–56.

Mohanty, S., & Nandha, M. (2011). On oil risk exposure: The case of the U.S. oil and gas sector. Financial Review, 46, 165–191.

Mork, K. A. (1989). Oil and the macroeconomy. When prices go up and down: An extension of Hamilton's results. Journal of Political

Economy, 97, 740–744.

Mork, K. A. (1994). Business cycles and the oil market. Energy Journal, 15, 15–38.

Nandha, M., & Brooks, R. (2009). Oil prices and transport sector returns: An international analysis. Review of Quantitative Finance and

Accounting, 33, 393–409.

Nandha, M., & Faff, R. (2008). Does oil move equity prices? A global view. Energy Economics, 30, 986–997.

Park, J., & Ratti, R. A. (2008). Oil price shocks and stock markets in the U.S. and 13 European countries. Energy Economics, 30,

2587–2608.

Pindyk, R. S. (1991). The present value model of rational commodity pricing. Working paper. Massachusetts Institute of Technology

(MIT), Sloan School of Management (pp. 3354–3391).

Sadorsky, P. (1999). Oil price shocks and stock market activity. Energy Economics, 21, 449–469.

Sadorsky, P. (2001). Risk factors in stock returns of Canadian oil and gas companies. Energy Economics, 23, 17–28.

Wei, C. (2003). Energy, the stock market, and the putty-clay investment model. The American Economic Review, 93, 311–323.

Yu, J., & Hasan, M. K. (2008). Global and regional integration of the Middle East and North African (MENA) stock markets. The

Quarterly Review of Economics and Finance, 48, 482–504.

Zellner, A. (1962). An efficient method of estimating seemingly unrelated regression equations and tests of aggregation bias. Journal

of American Statistical Association, 57, 500–509.

+ نوشته شده در  سه شنبه نوزدهم مهر 1390ساعت 16:46  توسط سید مطلب منصوری  |